Agresja wśród dzieci i jak jej zaradzić

Agresja wśród dzieci - jak jej zaradzić?

Agresja wśród dzieci i jak jej zaradzić

Już we wczesnym dzieciństwie mamy do czynienia z obroną lub walką o coś, co może być odbierane jako działania agresywne. Mamy tutaj jednak najczęściej do czynienia z chęcią osiągnięcia czegoś albo zachowania wpływów. Nie należy więc widzieć w agresji dziecka czystej złośliwości, lecz szukać przyczyny jej występowania. Dziecko broni się atakami, ale broni również inne dzieci, które są mu bliskie. Agresja towarzyszy nam od urodzenia. Już niemowlę, później małe dziecko, młody człowiek i dorosły poprzez agresję zwracają uwagę na swoje potrzeby. Bez agresji nikt, a już na pewno nie małe dziecko nie miałby siły sprzeciwić się i powiedzieć "nie". Dzięki temu wyznacza granice wokół swojej osoby i wzmacnia swoje "ja". Agresja jest nieodłączną częścią naszego życia. Każde niemowlę rodzi się z pragnieniem kontaktu, pozyskania sympatii oraz z umiejetnością głośnego zwracania na siebie uwagi.

My jako rodzice, czy wychowawcy, jesteśmy zmuszeni do działania w przypadku zaistnienia zachowań agresywnych. Jeśli takie zachowania pojawiają, winniśmy natychmiast zareagować, zająć się problemem, a nie odkładać na jutro. Potrzeba szybkiego działania może spowodować, że zdarzają się nieprzemyślane wypowiedzi, reagujemy w sposób jakiego chcielibyśmy uniknąć, a który po spokojnym zastanowieniu się uznamy za niewłaściwy.

Co robić, gdy pomiędzy dziećmi dochodzi do wybuchu agresji? Istnieje sztywna reguła:
  • przerwać walkę,
  • rozdzielić dzieci,
  • zwrócić się do dzieci po imieniu, a potem opowiedzieć o ich złości, strachu albo rozczarowaniu.

Ważny jest również dotyk i sposób zwrócenia się do dzieci. Wypowiedziane imiona sygnalizują, że mamy na myśli właśnie te konkretne osoby, zaś stanowczy i spokojny ton głosu pokazuje, że dorosły panuje nad sytuacją, dotyk natomiast pozwala wyczuć uspakajającą i silną obecność dorosłego. Wszystkie te działania należy stosować bardzo indywidualnie. Niektóre dzieci potrzebują tylko wsparcia w formie przytrzymania, niektórych nie wolno dotykać, a bliskość winna być zasygnalizowana słowami i spojrzeniem, a jeszcze inne muszą się przez chwilę i pod kontrolą wyładować, aby inne uczucia w ogóle miały szansę wziąć górę nad złością. Jedno jest pewne: wszelkie przejawy agresji, która przybiera formę pogardy dla człowieka i prowadzi do przemocy należy szczególnie eliminować i zapobiegać jej powstawaniu.

Już w przedszkolu można rozpoznać dzieci z grupy ryzyka wystąpienia zachowań agresywnych. Mogą to być dzieci, które: 
  • nie zaznały akceptacji matki i ich potrzeby nie były zaspokajane - dzieci takie szczególnie intensywnie zwracają na siebie uwagę;
  • wcześnie pokazują pełne przemocy zachowanie, było i jest one ignorowane lub tolerowane przez rodziców czy osoby pierwszego kontaktu; 
  • wychowują się w rodzinach, w których rodzice stosują autorytatywny styl wychowania, przemoc fizyczną, a także rodziny, w których rodzice wykazują się niekonsekwencją w stosunju do dzieci.

Formą rozładowania nagromadzonej u dzieci energii jest wyzwalanie "agresji" w formie zabawy polegającej na pozorowanych walkach. Najczęstszymi konfliktami w grupie przedszkolnej są konflikty dotyczące własności. Dzieci do około 3 roku życia bardzo intensywnie bronią swojej. Dopiero około 3 - 4 roku życia zaakceptowane zostaje również dzielenie się, ale dziecko oddaje coś dobrowolnie jeśli propozycja podziału wypowiedziana jest jako prośba, a nie polecenie. Małe dziecko nie pozwala sobie po prostu czegoś tak zwyczajnie odebrać i dlatego protestuje.

Dzieci w wieku przedszkolnym myślą wg następujących kryteriów:
  • ten, kto wyrządził komuś krzywdę lub coś zepsuł jest sprawcąl;
  • ten kto płacze ma rację;
  • ten, który ma w grupie "etykietkę niegrzecznego", jest sprawcą.

Dostrzec można dzieci szczególnie podatne na przemoc innych tzw. "ofiary", które:
  • szybko i często płaczą;
  • nie stawiają oporu swoim napastnikom;
  • nie potrafią dopasować się do grupy i nie integrują się z nią;
  • nie mają przyjaciół.

Dlatego też o takie dzieci należy troszczyć się bardziej, gdyż często same nie potrafią się bronić.

Dzieci – „sprawcy” również potrzebują specjalnego wsparcia. Powodów wrogiego stosunku tych dzieci do otoczenia należy doszukiwać się głównie w wychowaniu i stosunkach rodzinnych. Drobne, pozytywne zmiany w zachowaniu takiego dziecka zwykle nie są dostrzegane, potwierdzane ani też nagradzane i tym samym szybko znikają. To jest błąd, który nie pozwala dzieciom na utrwalenie się właściwych zachowań.

Doświadczanie w domu rodzinnym przemocy, braku szacunku i tolerancji powoduje, że dziecko staje się agresywne. W rodzinach takich mało jest pozytywnych modeli radzenia sobie na co dzień z agresją i dlatego dzieci nie mają możliwości zdobycia innych doświadczeń.

Złoszczenie się jest częścią naszego życia, jednak szczególnie dzieci muszą się nauczyć jak sobie z tym radzić. Jest kilka akceptowanych społecznie form odreagowywania złości:

  • skrzynia złości lub pudło z gazetami, które można do woli zgniatać;
  • malowanie jaskrawymi kolorami na dużych arkuszach papieru;
  • "ludzik złości" – pacynka, do której można włożyć rękę i przy pomocy której opowiedzieć o swojej złości;
  • "kącik złości", gdzie można się wyszaleć, np. na miękkich poduchach czy materacach.

Z agresji się nie wyrasta, dlatego też nie możemy jej nie zauważać i zawsze musimy reagować na niewłaściwe zachowanie. Musimy zwracać uwagę na sposób wyrażania emocji przez dzieci, gdyż nie mogą one przebiegać w sposób niekontrolowany. Pamiętajmy, że brak akceptacji danego zachowania nie powinien oznaczać braku akceptacji dziecka.
 
Autor: mgr Dorota Marks

Bibliografia:

  • na podstawie: Gabriela Haug-Schnabel "Agresja w przedszkolu" Kielce 2003